Разговор со авторката за романот „Тони“, книга на месецот

Две книги од Македонија „Приказни од Sунливото Море“, роман за деца и млади на Билјана С. Црвенковска (издание на „Чудна шума“) и „Тони“, роман на Румена Бужаровска (издание на „ТРИ“) влегоа во седумте дела во регионалниот книжевен избор „Штефица Цвек“ за 2025 година што вчера беше објавен во Подгорица.
 „Штефица Цвек“ е некомпетитивен избор кој четврта година по ред ги обединува најзначајните дела од БХСЦ и македонското јазично подрачје, создадени од феминистички, антифашистички, еколошки, антиколонијални и други левичарски перспективи. Досега презентиран во Белград, Загреб и Сараево, овој уникатен избор е препознаен како простор за афирмација на гласови што ги поместуваат границите на литературата и општествениот ангажман.
Четвртото издание на „Шефица Цвек“ уште еднаш собра богат и разновиден корпус од современата книжевна продукција од регионот. Оваа година за изборот „Шефица Цвек“ беа номинирани повеќе од 100 книжевни наслови објавени во текот на 2024 година на македонски или БХСЦ јазиците. Првото жири, кое го сочинуваа Ивана Голијанин, Филип Кучековиќ, Душица Лазова, Марија Божиќ и Борисав Матиќ, имаше задача да го прегледа и евалуира овој богат корпус и изборот да го сведе на 22 книги.

Toni”, Rumena Bužarovska, preveo: Ivica Baković, Fraktura, 2025.
Poslije dnevničko-esejističke knjige “Nakon Boga, Amerika”, u kojoj kroz putovanje jugom SAD-a ispisuje snažne stranice o boravku na američkom kontinentu, povezujući vlastito iskustvo školovanja, potragu za literarnim uzorima te polarizacijama i napetosti u vremenu trumpizma, književnica Rumena Bužarovska nas romanom “Toni” suočava sa toksičnim maskulinitetom koji svojim beskrupuloznim patrijarhalnim egoizmom uništava sve oko sebe. Vraćajući se time na onaj tematski okvir svojih ranijih knjiga, gdje se iz naglašene feminističke pripovjedačke perspektive nastoji progovoriti o svim kontradikcijama rodnih uloga, poremećenog odnosa na relaciji žena – muškarac, sa pripadajućim predrasudama i stereotipima koje i danas u velikoj mjeri opterećavaju svijet u kojem živimo.
Protagonist romana Toni Stojanov u osnovi je tipičan bezosjećajni mačista, zaljubljen u sebe, sam svoj centar svijeta, koji ne prezajući pred bilo čim, nastoji plivati u mutnim vodama rodnih stereotipa pokazujući svu raskoš svojih nepočinstava i ljigavosti svog karaktera. Ovako izneseno doima se da je Toni u suštini jedan potpuno odbojan lik i to jeste suštinski tačno. Teško da bismo Tonija mogli doživjeti i tumačiti na neki drugačiji način. Sve u njemu vrišti od prenapuhane muževnosti putem koje se gazi preko svega što mu se nađe na putu.

22.10.2025, Краков, Полска, Conrad фестивал.

Румена Бужаровска по многу работи одудара од локалните книжевни струи, нејзиниот сензибилитет е изграден главно врз наративната економија на англоамериканските автори, а сепак е – нема дилеми – наша. Еве ви ги сите нејзини наслови преведени на хрватски (добро, освен дебитантскиот Чкртки), еве ви ја претставата Мојот маж во Загрепскиот младински театар, всушност, еве ви ја и самата Румена која често гостува на хрватските фестивали. Така и романот Тони е објавен кај нас многу брзо по македонскиот оригинал, а јас побрзав да го прочитам. Инаку, кај Бужаровска постојано ме воодушевува авторското растење од книга во книга: секоја нова збирка раскази ѝ е за неколку нијанси позрела и попромислена од претходната. Ако ги читате хронолошки, едноставно гледате дека тие текстови ги пишува некој кој темелно работи на својот авторски глас. Меѓутоа Тониѝ е прв роман. И токму затоа го отворив со читачка трема. Како Румена ќе се снајде во новиот жанр? И тоа во „вистинскиот“, „сериозниот“, зашто знаеме каква е специфичната тежина на романот денес кај нас: лесно е да се напише кратка приказна или есејче, но ајде да те видиме на 200 и нешто страници…
Океј, да не ве заморувам повеќе, ние што сме виделе можеме да потврдиме: Бужаровска повторно се надмина себе. Тони забавува, растажува и збунува на сосем неочекувани начини. Од една страна, ова е очигледно сатира, а насловниот лик, остарен скопски мачо рокер, карикатура на две нозе: типичен саможив балкански маж од генерацијата која моментално дебелее и ќелавее, но уште носи старки. Еготрипер и мамин син, локален Петар Пан крај кој ниедна Венди не може да дојде до збор, горд на својот фантастичен музички вкус избрусен во доцните седумдесетти, постојано одушевен од сопствената интелигенција. Знаете за кој се работи, познавате повеќе такви ликови. А од друга страна, во Тони нема ништо карикатурално: сите тие реченици веќе сме ги чуле, сме запознале такви ликови. Па уште на третата страница – ако ја имате таа бескрајна среќа да го читате романот како маж – порано или подоцна ќе се сопнете на некоја Тониева изјава или на гест кој несомнено ви припаѓа вам. Па малку ќе се насмеете, малку ќе се засрамите, можеби дури и ќе се налутите. Па што му фали на џејмисон? Зар не е добро виски? И кога пред некој ден на уредничкиот состанок на Критика-ХДП неколкупати ѝ влетав во збор на Ана – сè додека не ме предупреди – зар тоа не беше само поради мојата страст за книжевните прашања? И зар не е општопознато дека Берлинска трилогија е најдоброто од Боуви? Правда за Тони!
А ако ја имате таа несреќа да го читате романот како читателка, веројатно ви преостанува само да уживате во тоа како Бужаровска балансира меѓу карикатурата која е стварна и стварноста која е карикатурална, меѓу сатирата и реалноста, меѓу сожалувањето и гадењето што Тони ги предизвикува, а притоа и понатаму останува смешен…

Третата сезона ја отвораме со Румена Бужаровска, нашата и ваша омилена пистелка и книжевничка, која во најмала рака го редефинираше значењето на зборовите „мојот маж“. Непосредно по издавањето на нејзиниот роман „Тони“, со Румена разговараме за културата на итност и како таа влијае на пишувањето, гаење на чувства на оптимизам и резилиентност среде растечка глобална безнадежност, медиумската изложеност, книжевноста како терапија и еден сомнителен уметнички одбор. Уживајте!
Продукција: Платформа Медуза со поддршка на Heinrich-Böll-Stiftung e.V.
Авторка: Калиа Димитрова

Kornhausbibliothek, 15:30, 25.10.2025
https://hi-story.ch/rumena-buzarovska/

18.10.2025
12:00 – čitalački klub sa Rumenom Bužarovskom
20:30 – O Toniju sa Rumenom Bužarovskom

04.09.2025 – Festival Svjetske Književnosti, Zagreb, HNK, Velika Dvorana 19:00

The Jury selected the longlist of the jubilee 20th edition of Angelus Central European Award. The shortlist will be announced in September, and the winner – during the gala on 18 October 2025.

Францускиот дневен весник „Либерасион“ во своето викенд-издание посветено на литературата има посебен осврт за најновата книга на Румена Бужаровска што е објавена на француски јазик – „Не одам никаде“. Збирката раскази е во издание на една од најугледните француски издавачки куќи „Галимар“, во превод на Марија Бежановска.
– Жена или маж, ниту еден лик од расказите на Румена Бужаровска не бега од целосното разоткривање на неговите мани и предрасуди. Љубомора, кукавичлак, ароганција… Палавото перо на 44-годишната македонска авторка воодушевува во ситничарството на душите обликувани од општествените стеги – го започнува својот осврт новинарот и литературен критичар Луи Сејер.Во трето или прво лице, жените со четириесет и нешто години од средната класа, кои најмногу се изразуваат во нејзините книги, ги гледаат своите емоции изложени без филтер, горко исмеани, но со одредена добрина.– Сакам да го критикувам општеството и мразам сентименталност. Хуморот ми дозволува да ја убијам оваа сентименталност, а исто така е најдобар начин да укажам на нечија ригидност, сексизам или расизам – вели Бужаровска за „Либерасион“.Разочарани, Весна, Софија или Светлана се сомневаат и се исцрпуваат обидувајќи се да ги исполнат своите улоги како мајка, сопруга или сама жена. Тие се исто толку неспособни како и мажите околу нив да го надминат современиот конформизам и да комуницираат со другите.– Тоа е една од работите што сакам да ги направам: да ги хуманизирам жените и нивните мани, а не да ги осудувам повеќе или помалку грубо од мажите – додава таа.Според новинарот на „Либерасион“, овој стремеж не е изненадувачки на Балканот.Иако денес е една од најистакнатите писатели во регионот, преведена на повеќе од десетина јазици, Румена првенствено се поврзува со каузата на жената. Од нејзиното откривање како студентка, оваа преведувачка и професорка по американска литература на Универзитетот во Скопје повеќе од дваесет години ги осудува лагите на традиционалното семејство. Таа има статус на феминистичка писателка и тврди дека нејзиниот активизам е роден од длабокото чувство на неправда.– Од почетокот на пубертетот сфатив дека ме третираат поинаку од мојот брат. Не можев да излезам како него бидејќи ме гледаа како потенцијална мајка, со ризик да го „уништам угледот на фамилијата“. Тоа ме направи длабоко огорчена. Моето пишување и мојот активизам потекнуваат од ова чувство – се доверува таа со великодушна едноставност.Во балканските општества „кои сè уште ја немаат направено својата сексуална револуција“ и каде што жените долго се исклучени од јавната дебата, Румена Бужаровска го поздравува доаѓањето на бранот #MeToo и концептите што резонираат со „Мојот маж“, нејзината прва збирка преведена на француски во 2022 година. Секогаш со нејзиниот разорно каустичен стил, Бужаровска се запрашува за поимот искоренување, толку присутен во земја обележана со емиграција. Додека многу автори од Југоисточна Европа ја отфрлаат етикетата „Балкан“, Бужаровска ја брани. Таа претпочита да го исмева овој „комплекс на инфериорност кон Западот“, како во последниот расказ „8 Март“ и неговото речиси жестоко финале околу сопругата на американскиот амбасадор. Според неа, Балканот е за самоомраза и таа го презира тој комплекс на инфериорност. Одмаздничките национализми поттикнати од популистите во регионот ја згрозуваат. Од Сараево до Атина, оваа внука на комунистички активист прогонет по страшната грчка граѓанска војна се обидува да го осуди локалниот расизам, како што е „албанофобијата“ што го јаде македонското општество (Албанците претставуваат околу 30 проценти од населението, забелешка на „Либерасион“). Како и сите Македонци, и Румена Бужаровска е трауматизирана од неодамнешниот пожар во ноќниот клуб во Кочани. Но оваа вечна бунтовничка, блиска до нејзините студенти, се надева дека генерацијата зед, „многу подобра од нашата“, ќе продолжи да демонстрира против убиствената корупција. И дека ќе престане да бара подобар живот на друго место.– Нивните родители им ставија во глава дека мора да заминат и дека Западот е целиот млеко и мед, но таму секогаш ќе има сиромашни имигранти. Можеби ќе сфатат дека останувањето во Македонија може да биде одлично и дека понекогаш е подобро да инвестираш таму каде што живееш наместо да заминеш – нагласува Бужаревска за париски „Либерасион“.
Тони Гламчевски

https://www.radiomof.mk/rumena-buzharovska-e-najchitana-avtorka-za-2024-godina-vo-tri/
На синоќешната средба меѓу писателите и читателите во книжарницата „Три“ во Градски трговски центар, посветена на второто издание на романот „Тони“, македонската современа писателка Румена Бужаровска се здоби со Признание за најчитана авторка во 2024 година во „Три“.
„Со книгите ‘Чкртки’, ‘Осмица’, ‘Не одам никаде’, ‘Мојот маж’, ‘Господ, па Америка’ и ‘Тони’, Румена е најчитаната авторка во Издавачки центар ‘Три’, со продадени над 4 000 примероци во текот на изминатата година“, информираат од издавачкиот центар.